(Farabi)(870-950)íFCoD¿ÎC  ÝF lØe× p¥Û ßFC

ÚDOwÂCrÂ) oDNÞC pèz qC ÈzrJ Þ uDÜz Pwëq ,ÚCk í¨Dëo ,½ßwÏì¾   íFCoD¾

pìRDN PeN ßKÎA Þ Ä¡×k ok Þ kpÆ Ðì¥eN kCl»F ok .lzDF í× (êqÞp×C

.P¾pÊ oCp íÛ߬ԾCßÛ MDØìÏ·N

(ß®voC :ÍÞC ÙÏ·×) ÖÞk ÙÏ·× ÖDÛ ÖÔvC êDìÛk ok éÆ íFCoD¾

.lÜçk í× PGwÛ ÞC éF EDOÆ lÏV 100 kÞld ok .lzDF í× ß®voC ÚCpw¿× Þ ÚDØVpO× qC ,koCk Co

êDç é¡ëlÛC Èërì¾DO× ok .PvC ß®voC Þo éÎDGÛk ÁÔhC Þ ívDÜ¡ÛCÞo ,Èërì¾ , Ä®Ü× ok íFCoD¾

íÛ߬ԾC é¿wϾ ,PvDìv ok .lFDë í× íÛ߬ԾCßÛ pìw× Þ kpìÊ í× éϤD¾ ß®voC qC ÞC í¿wϾ

éÆ éÛßÊ ÚA ,ÍA ælëC é·×DV êpW× :lçk í× í×ÔvC ÌÛo ÚA éF Þ kpënJ í× Co "ÍA ælëC é·×DV"

éOznÊ ok éÆ PvC êpG×DìJ éÇÏF ,PwìÛ æl×DìÛ qßÜç æDz - ½ßwÏì¾ Èë ,PvC lÃO·× Ú߬ԾC

ok éÛ éÆ koCk í·ÂCÞ éGÜV íFCoD¾ êCpF íÛDwÛC íÛl× êé·×DV íÛßNÔJ ÄÏ®× ælëC .éOzCk kßVÞ

.PvC éOvßìJ ´ßÂÞ éF éOznÊ ok éÇÏF ælÜëA

.kpÆ pìw¿N Co ß®voC íîÜ× oDRC í×ÔvC ½ßwÏì¾ ÝìÎÞC ÚCßܵ éF íFCoD¾

,Mol ,íëDÛCk íÜ·ë Clh .lzDF í× íOwç í×DØN §p¾ ¢ìJ Þ Pϵ ÝìÎÞC ,Clh

.íÇìÛ Þ ækCoC

MldÞ Ýçm ÝëC ok .kpìÊ í× MD¡Û yßçDF Ýçm ÝìÎÞC íëClh MldÞ qC

íwd êDç P¾Dëok uDvC pF .kßz í× qDºA íwd P¾Dëok DF PhDÜz íFCoD¾ p²Û qC

.koÞA í× ÙçCp¾ Co ÐÆ êpìÊCp¾ ÚDÇ×C kph .koCnÊ í× kßVÞ é¤pµ éF Dç ælëlJ oߥN

lÛßìJ ok kp¿Ü× ÙìçD¿× Þ MDìÏÆ .lzDF í× MpSÆok MldÞ Þ MpSÆ MldÞ ÐÆ

ÚDwÛC ,MDìÏÆ Äëp¬ qC .koCk kßVÞ Dç ælëlJ ok éÇÏF ,PwìÛ ÐÃOw× ÐÆ .lÜOwç

.lvo í× Dç ælëlJ pçßV éF

¯Ïº Dë Pvok lÛCßN í× ¢ëDç íÊtëÞ uDvC pF ÙÇd .l×DWÛCí× "ÙÇd" éF oߥN MldÞ

pF oCßOvC íîÜ× éWìOÛ uDvC pF lëDF í®Ïº Dë íOvok PhDÜz êCpF .lzDF

,PvC ÝëCÄ®Ü× é¿ì±Þ .PvC ¯Ïº Þ Pvok rëDØN Ùϵ Ä®Ü× .kßØÛ Ðص Dç ÖßìwÆA

.lÜÜÆ ÚDìF íOvok éF ÚDFq Äëp¬ qC Co kßh oDǾC kqß×DìF Dç ÚDwÛC éF

:kqDv í× rëDØO× Co Ä®Ü× ¢iF Þk íFCoD¾

Þ kßz í× ÀëoD·N Ýìì·N Þ Dç ælëC yqß× éF «ßFp× éÆ í¡iF

.PvC ÍÓlOvC Þ éWìOÛ ÚDìF Þ ÖDÇdC UDOÜOvC éF «ßFp× éÆ í¡iF

Þ PzCk êC ækDv oDìwF íÊlÛq ÞC .PvC íܺ íFCoD¾ oDǾC ok íGçn× Þ íÛD¾pµ êDç é¡ëo

.Pv CælÛD× êDV éF íÃìvß× æoDF ok êpRC ÞC qC . íÃìvß× éF íÛCÞCp¾ éÂÔµ

(252-256 ée¿¤ êpG¬ ÚDwdC qC éO¾pÊpF) :íFCoD¾ ívDÜz é·×DV ælص MDÇÛ

okD ÚkCp¿ÛC Þ íëDèÜN éF p¡F Cpëq oÞp¨ PvC êp×C p¡F kCp¾C êCpF ´DØOVÓDF íÊlÛq .1

;lÜÆ í× íܺ Co yC íOwç Þ ÐìèwN Co yoDÆ í·ØV íÊlÛq Þ PwìÛ íÊlÛq éF

,kpìÊ í× pF ok Co ÀÏOi× Ù×C éÆ íزµ PµDØV :kpÆ ÙìwÃN ÚCßN í× ´ßÛ év éF Co êp¡F ´DØOVC .2

Co éÛDh Èë Dë êßÆ Èë ,pèz Èë íÎDçC éÆ êp»¤ PµDØV Þ kpìÊ í× pF okC o P×C Èë éÆ í®vÞ PµDØV

.kpìÊ í× pF ok

ÖkDh kßh éÆ íëD©µC Þ koCk kßVÞ (HÏ lÜÛD×) éwìño D©µC ÚA ok éÆ PvC ÚDwÛC ÚlF éF éìGz é·×DV .3

lÜ×kDh ¯Ã¾ éÆ pËëk D©µC Þ coCßV Þ æl·× lÜÛD× lÜÆ í× P×lh Dç ÚA éF Ùç íëD©µC íÎÞ lÛpËëk ß©µ

oß×C íÛDwÛC ÚlF ok éÆ ÚA ÍDdÞ PvC êkCoC oß×C pìv ,íÛDwÛC PµDØV ok DèOÜ× ,æpìº Þ éÛDS× lÜÛD×

;PvC íÜëßÇN Þ í·ìG¬

éÜël× Þ éϨD¾ éÜël×" :lÜÆ í× ÙìwÃN ´ßÛ Þk éF Co ÚA Þ l×DÛ í× (Polis, Civitate) éÜël× íFCoD¾ Co é·×DV .4

éÜël× ÚA lzp× Þ xìëo Þ PvCÞo ÙÇd í·ÂCÞ MkD·v Þ PÎClµ éϨD¾ éÜël× ok .(éÏçDV éÜël× Dë) éÎqDÛ

Þ lzp× .PvC íÛDwÛC ÙÎDv pÇìJ lÜÛD× ÝÜìµ éϨD¾ éÜël× .koCk PëClç Þ êpGço MolÂ Þ PvC DØÇd qC

,PvÞk ¢ÛCk ,lzDF ÚDìF MolÂ Þ íÆpëq Þ yßç ,lÜ×ÞpìÛ íÛDV Þ ÙwV êCoCk lëDF é·×DV ÝëC pGço

,Ùϱ qC p¿ÜO× ,PÎClµ oCk PvÞk ,êßìÛk oß×C éF DÜOµC íF ,¢Ü× ÉorF ,ußç qC êoDµ ,Mßèz ÙÆ

,HìNpN Þ Ù²Û PvC êpFl× Þ pël× ÝìÜZ PvDëo PeN éÆ êC éÜël× ok .lzDF Äd ¸¾Cl× Þ ´DWz , êßh ÖpÛ

.kßz í× ¸¾k ÚDÛA qC MCp©× Þ kkpÊ í× Ýì×DN Ökp× ¸¾DÜ× Þ PvC oCp pF kCp¾C ÝìF ÚÞD·N

Pvk éF ½lç ÚA ok éÆ éÎClF éÜël×:lÜÆ í× ÙìwÃN Dç éÜël× ´CßÛC éF íFCoD¾ Co éÏçDV Dë éÎqDÛ éÜël× .5

Dë Pwh éÜël× Þ PvC êpËØOv ½lç ÚA ok éÆ ÝëkÔV éÜël× Dë HÏ»N éÜël× Þ PvC MÞpR ÚkoÞA

xÆ pç Þ CÞo ÙÇd Up× Þ Upç ÚA ok éÆ éìµDØV éÜël× Þ PvC MnÎ éF ÐìÛ ½lç ÚA ok éÆ æoDìv éÜël×

¹Þok Þ íGëp¾ ÖCßµ Þ íçCpØÊ ÚA ok éÆ éÏçDV éÜël× Dë æoD¨ éÜël× Þ kpØz í× êpËëk êÞDw× Co kßh

PÎCnÛ éÜël× Þ kßz Ýì×DN íÊlÛq MCoÞp¨ ÐÂC ld éÆ PvC ÚA ½lç éÆ êoÞp¨ éÜël× Þ PvCÞo ÙÇd

.PvC íOvpJ Mpèz Þ êpNpF HwÆ ½lç éÆ P×CpÆ éÜël× Þ PvC Ùìv Þ oq ¸ØV ½lç éÆ

.PvC ækpÆ í¤Dh êlÜF ÙìwÃN Þ éO¾pÊ Ú߬ԾC qC Co kßh MDdÔ®¤C íFCoD¾

êqoÞ kßv ФC pF íÜOG× éÆ éÎClF Þ PÎCnÛ éÜël× qC DèÜN éÛ êÞ éÆ lçk í× ÚD¡Û íFCoD¾ êlÜF ÙìwÃN

êÞDwN ÚA ok Þ PvC íOwìÎDìvßv é·×DV íµßÛ éÆ éìµDØV éÜël× qC éÇÏF ,PvC p¿ÜO× PvC

lÛCk í× êC éÜël× qC MoDGµ Co éϨD¾ éÜël× Þ lëA íØÛ ¢zßh rìÛ PvCÞo ÙÇd ÚDËØç ÁßÃd

.lÜÆ íëCÞo ÙÇd PØÇd lµCß ÄG¬ pF êkDµ êpì×C Dë æDz ÚA ok éÆ

:pwÜKvC Þ íFCoD¾

.lÜÆ í× éwëDÃ× íÛDwÛC ÙwìÛDÊoC DF Co é·×DV rìÛ 19 Úp íwìÏËÛC ½ßwÏì¾ pwÜKvC MpFpç

êDç PçDGz êßV Þ PwV éF é·×DV pF ÚA ÁDG®ÛC l¥Â éF Þ ÙwìÜëÞoCk pìRDN PeN pwÜKvC

D©µC éF Co é·×DV MDÃG¬ Þ Dçp¡Â íFCoD¾ lÜÛD× Þ lëA í× pF êp¡F é·×DV Þ êkp¾ ÙwìÛDÊoC ÝìF

ÝëC éF êpO¡ìF Äص DF 19 Úp íFpWN ½ßwÏì¾ ÚCßܵ éF pwÜKvC D×C .lÜÆ í× éìG¡N ÚDwÛC ÚlF

.kqCkpJ í× êoßòN

 .....koCk é×CkC