امپرياليسم ، شاهنشاهى ، امپراتورى دارى ﴿imperialism ,Imperialismus﴾ ׳

امپرياليسم از ريشه لاتين ايمپريوم ﴿imperium﴾ به معنى امپراتورى. ׳

 امپرياليسم مفهومى است که به ويژه در فلسفه، علوم تاريخى، سياسى و اجتماعى بيشترين کاربرد را داشته و نشان گر ويژه گى هاى اجتماعى - اقتصادى يک قدرت سياسى است که بطور مشخص، بنابر تعريف، فرآورده روندهاى تکاملى و تاريخى موجود در ساختارهاى شيوه توليد سرمايه دارى است. ׳

 در کشورهاى صنعتى پيشرفته، در دوره پايانى سده نوزدهم و آغاز سده بيستم، رقابت آزاد در بازار حذف شد و انحصارگرايى ﴿مونوپوليسم﴾ اقتصادى حاکم گرديد. در اين مرحله، قدرت هاى سرمايه دارى در هيبت امپرياليسم به دوران جديدى وارد شدند. ׳

    مقوله امپرياليسم، بيش و پيش از همه و با دقت زياد، در تئورى هاى مارکسيستى مورد بررسى قرار گرفته است. مارکسيست ها در نيمه نخست سده بيستم با توجه به رويدادهاى بزرگى چون پيروزى انقلاب اکتبر روسيه در سال ١۹١٧ و برپايى سوسياليسم واقعن موجود، بحران اقتصادى کاپيتاليسم در سال هاى ١۹٢٣ - ٣٢، جنگ جهانى اول و دوم، فروپاشى سيستم استعمارى، ... از امپرياليسم بعنوان بالاترين و آخرين مرحله سرمايه دارى ياد کرده و آغاز نابودى آن را اعلام کردند. گذار شرايط سرمايه دارى به مرحله امپرياليستى خود، همراه دگرگونى هاى بزرگى در تمام عرصه هاى اجتماعى و سياسى آن زمان بود. تلاش براى گسترش يابى، افزايش هر چه بيشتر نظامى گرى ﴿ميليتاريسم﴾ در داخل و خارج مرزها، شدت اعمال زور و خشونت گسترده در شکل آتش افروزى جنگ ها، فشار و تجاوز وحشيانه به انسان ها در تمام نقاط سياره ما، ايجاد محدوديت براى ليبراليسم و جاى گزينى آن با ديکتاتورى، شوونيسم، نئوکلونياليسم. ׳

  در برابر اين سياه کارى ها، از ديگر سو، مى توان شاهد شکل گيرى و انسجام اتحاديه هاى شهروندى و افزايش سازمان يافتگى در دو جبهه کار و سرمايه بود. همچنين بدنبال بالا رفتن کيفيت کارى و آموزش حرفه اى کارگران و مزد بگيران، در زندگى مادى و معنوى بخش بزرگى از طبقه کارگر بهبودى نسبى بوجود آمد و با رشد طبقه متوسط، شهروندان جديدى متولد شدند که از سطح فکرى و آگاهى بالاترى برخوردار بوده و در نتيجه انتظار و توقع هاى آنها هم بيش از پيش بود. تحول سرمايه دارى به امپرياليسم سبب بازنگرى دوباره اى در موضع هاى تاکتيکى و استراتژيک جنبش کارگرى شد و پرسش هاى جديدى را در دستور کار خود قرار داد. نظريه پردازان بزرگى چون روزا لوکزامبورگ، ادوارد برنشتاين، اتو باوئر، کارل کائوتسکى، هاينريش کونف، ... پديده امپرياليسم را کالبد شکافى و تجزيه و تحليل نمودند که از اين ميان، تاثيرگذارترين آنها ولاديمير ايليچ لنين بود. ׳

  از نظر لنين، ويژه گى هاى بنيانى کاپيتاليسم در مرحله امپرياليسم عبارتند از: ׳

  -١ تمرکز توليد و سرمايه.  -٢ هم جوشى سرمايه بانکى با سرمايه صنعتى و ايجاد سرمايه مالى. ׳

  -٣ صدور سرمايه ﴿در برابر صدور کالا در مرحله پيشين﴾.  -٤ اتحاد سرمايه ها و تشکيل مونوپل هاى اقتصادى.  -۵ تقسيم نهايى تمام نقاط کره زمين. ׳

  براى لنين، امپرياليسم عبارت بود از کاپيتاليسم مونوپوليستى و انگل وارى که نابود مى شود. آموزش هاى دگماتيک لنينى زمينه بحث ها و کارپايه انديشمندان مارکسيست، جنبش جهانى کارگرى کمونيستى و کمينترن قرار گرفت تا اينکه در دهه شست ميلادى با تکامل و شکوفايى نسبى سرمايه دارى بين المللى، شرايط موجود در برابر جنبش کارگرى کمونيستى به کيفيت جديدى تبديل يافت، به طورى که کنگره بيستم حزب کمونيست اتحاد شوروى به جاى تاکيد بر بحران هاى اقتصادى نظام سرمايه دارى و تئورى درهم شکنى آن، به وجه انحصارگرايانه سرمايه هاى دولتى تکيه نمود. يعنى آنچه تا آن زمان پديده اى جنبى به شمار مى رفت، به محور تحليل و دريچه نگاه مارکسيست ها در آمد. ׳

بررسى مفهوم امپرياليسم در آثار غير مارکسيستى هم، هر چند بسيار کمتر، ديده مى شود که يکى از نمونه هاى آن نوشتار مومسن ﴿Mommsen﴾ با نام  در سال ١۹٧١ است. او مرحله هاى تاريخى پيدايش و رشد امپرياليسم را چنين مى داند-١ : دوران امپرياليسم کلاسيک از سال ١٨٨٢ تا ١٩١٨م. ׳

 -٢ دوران امپرياليسم پنهانى از سال ١٩١٩ تا ١٩٤۵م. ׳

 -٣ دوران پسا امپرياليستى از سال ١٩٤۵به بعد. ׳

او بر اين است که تا هنگامى قدرت مدارى وجود داشته باشد، امپرياليسم هم وجود خواهد داشت. مومسن خواست ها و کشش هاى امپرياليستى را در شوروى، چين و کشورهاى ديگر نيز مى ديد. ׳

ويژه گى ها و کيفيت هاى اساسى امپرياليسم در ادبيات سياسى، در مجموع، اين گونه بيان شده است: ׳

 سرکردگى و تسلط خواهى، خشونت طلبى، جهان خوارى و ميل به گستريدن. ׳

امپرياليسم شناسى ﴿امپرياليستيک﴾ دانش کاملن جديدى است که تلاش در فهم امپرياليسم نموده و مکانيسم ها، شرايط و چگونگى امکان وجودى و تاثيرهاى امپرياليسم را در ابعاد گوناگون به بررسى مى کشاند. ׳

٭٭٭٭٭٭٭٭٭٭