قاعده زرين ﴿goldene Regel ,golden rule﴾ ׳

   قاعده زرين اصل بنيادى رفتار درست و اخلاقى است که از زمان هاى کهن از آموزش هاى زرتشت، کنفوسيوس، تالس، ماهابهاراتا، ... به جاى مانده است. اين اصل در فلسفه به ويژه از سوى آگوستين، آلبرت، هابس، ولتر و کانت مورد بررسى قرار گرفته است. ׳

     از آنجا که قاعده زرين از سوى همه ى دين ها و فرهنگ هاى بشرى جانبدارى شده است، مى توان از آن به عنوان اساس همگرايى و توافق اخلاقى تمامى انسان ها ياد کرد. جهان شمولى اين اصل را مى توان دليلى تجربى بر عليه جهت گيرى هايى دانست که با امکان وجود اصول فراگير اخلاقى مخالفت مى ورزند ﴿مانند ديدگاه هاى کانتکسچوآليستى و نسبيت گرايانه تند رو در حوزه اخلاق و فرهنگ﴾. ׳

قاعده زرين را مى توان به دو گونه مثبت ﴿ايجابى﴾ و يا منفى ﴿سلبى﴾ فرمول بندى و بيان نمود، امرى که شايد يکى از دليل هاى همه گيرى و دامن گسترى اين قاعده باشد: ׳

با ديگران همان رفتارى را داشته باش که مى خواهى آنها با تو داشته باشند. ׳

و يا: ׳

آنچه براى خودت نمى پسندى، براى ديگران هم نپسند و آن را روا مدار. ׳

      قاعده زرين يک پند و اندرز در رابطه با انجام يک کنش مشخص اخلاقى نيست ﴿در مقايسه با اين اندرز: دزدى نکن!﴾، بلکه تعيين کننده راه و نشان دهنده جهت و سوى رفتار در خور انسانى است و آن هم از طريق فاصله گرفتن از فرديت، علاقه ها و منافع شخصى.  يعنى اين اصل از ما مى خواهد که خودمان را به جاى ديگران گذاشته و در همان شرايط مشخص آنها ببينيم. ׳

اين اصل به دليل سادگى، زود فهمى و هضم آسان، براى آموزش و پرورش مقدماتى کودکان و نوجوانان کاربرد و کارآيى دارد، ولى با کمى دقت متوجه نارسايى آن مى شويم، چرا که از سويى مسئوليت اخلاقى را تنها در ارتباط با ديگر انسان ها گوشزد مى کند ﴿و نه در رابطه فرد با خودش﴾ و از ديگر سو، کاربست بى واسطه آن در برخى موارد مى تواند پيامدهاى غير اخلاقى داشته باشد: ׳

     يک مازوخيست ﴿خود آزار﴾، که خود آزارى را براى خود مى پسندد، موظف مى شود که يک ساديست ﴿دگر آزار﴾ بشود!! يعنى آزار به ديگران را هم بپسندد. ׳

 نمونه ديگر: اگر کسى چنان به خود مغرور باشد که از کسى کمک نگيرد، اجازه دارد به ديگران هم يارى نرساند!! ׳

   کاربست درست و بجاى قاعده زرين اين است که فرد بايد از شخص خودش فاصله بگيرد ﴿نگريستن از زاويه "چشم سوم" ﴾، يعنى نيازها و منافع خودش را به گونه اى مجرد و انتزاعى ببيند و بر اين اساس، همواره منافع ديگران را نيز در نظر داشته باشد. ׳

٭٭٭٭٭٭٭٭٭٭